Kamphaeng Phet Rajabhat University

บทความ/Article

20191118102646

การศึกษาภูมิปัญญาและการอนุรักษ์ ฟื้นฟูวิถีชีวิตชาวสวนส้มโอลุ่มแม่น้ำนครชัยศรี

A Study of Wisdom, and Conservation and Revival of the Way of Life of Pomelo Farmers in the Nakhon Chai Si River Basin

นิภาวรรณ เจริญลักษณ์

ธีรศักดิ์ อุ่นอารมณ์เลิศ

นรินทร์ สังข์รักษา

2561

ภูมิปัญญาของเกษตรกร

วิถีชีวิตชาวสวนส้มโอลุ่มแม่น้ำนครชัยศรี

การอนุรักษ์

การจัดการตนเอง

มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิปัญญา สภาพการอนุรักษ์ และการดำรงอยู่ของภูมิปัญญาเกษตรกรสวนส้มโอลุ่มแม่น้ำนครชัยศรี เพื่อศึกษาแนวทางการจัดการตนเองโดยใช้ภูมิปัญญาและแนวทางการอนุรักษ์ ฟื้นฟูเพื่อการดำรงอยู่ของภูมิปัญญาของเกษตรกรสวนส้มโอลุ่มแม่น้ำนครชัยศรี โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) และการวิจัยปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) พื้นที่ในการศึกษาครั้งนี้ ได้แก่ พื้นที่ตำบลบางเตย และตำบลทรงคนอง อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ระดับปัจเจก ประกอบด้วย เกษตรกร ผู้อาวุโส ลูกหลานของชาวสวนส้มโอ ประชาชน ระดับกลุ่มองค์กร ประกอบด้วย ตัวแทนนายอำเภอ เกษตรอำเภอ สมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบล กลุ่มกำนันผู้ใหญ่บ้าน ครู กลุ่มเครือญาติ และกลุ่มเกษตรกร ระดับเครือข่ายทางวิชาการ ประกอบด้วย ผู้ว่าราชการจังหวัด เกษตรจังหวัด ผู้ค้าส้มโอ เครือข่ายทางวิชาการ จำนวน 60 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ การสนทนากลุ่ม การสัมภาษณ์เชิงลึก การวิเคราะห์สถานการณ์ การถอดบทเรียนแบบชุมชนนักปฏิบัติ และการสังเกตการณ์อย่างมีส่วนร่วม วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ภูมิปัญญาของเกษตรกรชาวสวนส้มโอลุ่มแม่น้ำนครชัยศรี ด้านคุณค่า ทัศนคติ และความเชื่อ ส้มโอคือความอุดมสมบูรณ์ ความมีสุขภาพดี ด้านวิถีการทากิน
เป็นการเรียนรู้ภูมิประเทศเพื่อทาสวนส้มโอให้สอดคล้องกับอากาศและสภาพดิน และส้มโอคือการอยู่ร่วมกันและระบบนิเวศวิทยาที่ต้องพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันของชาวสวน 2) สภาพของการอนุรักษ์ และการดารงอยู่ของภูมิปัญญาเกษตรกรสวนส้มโอลุ่มแม่น้านครชัยศรี ได้แก่ ทุนทางสังคม ทุนทางวัฒนธรรม และทุนทางปัญญาที่สืบทอดแบบรุ่นต่อรุ่น ด้านคุณค่าความสาคัญของวิถีเกษตรกร ได้แก่ ระบบนิเวศวิทยา และสำนึกความเป็นชาวสวนส้มโอ ด้านการดำรงอยู่ ให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์ สืบทอดภูมิปัญญาให้สามารถดำรงอยู่ได้ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลง 3) แนวทางการจัดการตนเองโดยใช้ภูมิปัญญาของเกษตรกรสวนส้มโอลุ่มแม่น้ำนครชัยศรี ได้แก่ การเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติแบบเรียนรู้ไปปรับใช้ไป การรับรู้ข้อมูลข่าวสาร เพื่อให้สามารถปรับตัวและพัฒนาทั้งต่อ
ชุมชนและกลไกภายนอก 4) แนวทางการอนุรักษ์ ฟื้นฟู เพื่อการดำรงอยู่ของภูมิปัญญาของเกษตรกรสวนส้มโอลุ่มแม่น้ำนครชัยศรี ได้แก่ การฟื้นฟู ตามแนวทางที่บรรพบุรุษได้สั่งสมไว้ การประยุกต์ เป็นการผสมผสานความรู้เก่าและใหม่เพื่อสอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ การสร้างใหม่ การคิดค้นรูปแบบใหม่ๆ เพื่อให้สวนส้มโอสามารถดำรงอยู่ได้ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลง

20191118102646.pdf