ตำนานบ่อสามแสน: บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์​ ที่ยังมีลมหายใจ

ตำนานบ่อสามแสน: บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์​ ที่ยังมีลมหายใจ

เผยแพร่เมื่อ 15-07-2026 ผู้ชม 34

[16.5080197, 99.5167082, ตำนานบ่อสามแสน: บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์​ ที่ยังมีลมหายใจ]

ตำนานบ่อสามแสน: บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ที่ยังมีลมหายใจ
ลึกเข้าไปในเขตอรัญญิกของเมืองโบราณกำแพงเพชร ท่ามกลางแนวต้นไม้ใหญ่และซากวัดร้าง มีบ่อน้ำโบราณแห่งหนึ่งซ่อนตัวอยู่เงียบๆ คนกำแพงเพชรเรียกที่นี่ต่อกันมาหลายชั่วอายุคนว่า “บ่อสามแสน” เมื่อยืนมองลงไปในบ่อลึกสีดำที่ขุดเจาะลงไปในชั้นศิลาแลง เราจะรู้สึกเหมือนกำลังมองย้อนกลับไปในอดีตที่ลึกเกินกว่าจะหยั่งถึง บ่อแห่งนี้เป็นรูปสี่เหลี่ยมขนาดกว้างประมาณ 9 เมตร ยาวกว่า 16 เมตร และลึกลงไปเกือบ 6 เมตร ผนังทั้ง 4 ด้านคือศิลาแลงธรรมชาติแท้ๆ ราวกับมีใครมาขุดโลกให้กลายเป็นอ่างหินขนาดยักษ์  จากแหล่งขุดหิน สู่หัวใจของวัดป่า ในทางโบราณคดีเชื่อว่า เดิมทีที่นี่ไม่ใช่บ่อน้ำ แต่เป็นแหล่งขุดศิลาแลงเพื่อนำไปสร้างวัดและกำแพงเมือง เมื่อขุดลึกลงไปเรื่อย ๆ จนถึงชั้นน้ำใต้ดิน น้ำจึงค่อยๆ ซึมขึ้นมาจนกลายเป็นบ่อน้ำสำคัญของ “วัดอาวาสใหญ่” ศูนย์กลางของเขตอรัญญิกหรือวัดป่าในสมัยนั้น  หากย้อนเวลากลับไปราว 400-500 ปีก่อน พื้นที่ตรงนี้คงไม่ได้เงียบเหงาอย่างที่เราเห็น แต่อาจเต็มไปด้วยเสียงระฆัง ควันไฟจากโรงครัว และภาพผู้คนที่หาบน้ำจากบ่อสามแสนไปใช้ในชีวิตประจำวัน หลักฐานที่ยืนยันความรุ่งเรืองนี้คือการขุดพบเครื่องลายครามจีนราชวงศ์หมิง ซึ่งระบุรัชศก “หลงฉิ้ง” (พุทธศตวรรษที่ 22) ทำให้เรามั่นใจว่าบ่อแห่งนี้พยุงชีวิตผู้คนมานานหลายศตวรรษ  หยดน้ำที่ไม่เคยเหือดแห้ง สิ่งที่น่าประหลาดใจที่สุดคือ “น้ำในบ่อไม่เคยแห้ง” เรื่องนี้มีบันทึกยืนยันจากพระมหากษัตริย์ถึง 2 พระองค์: พ.ศ. 2449: รัชกาลที่ 5 ทรงบันทึกไว้ใน “เสด็จประพาสต้นครั้งที่ 2” ว่าเป็นบ่อที่ขุดลงไปในแลงเหมือนอ่างศิลา ไม่มีรอยก่อ และมีน้ำบริบูรณ์ใช้ได้อยู่จนบัดนั้น พ.ศ. 2450: รัชกาลที่ 6 ทรงบันทึกใน “เที่ยวเมืองพระร่วง” ว่าบ่อนี้เป็นพยานให้เห็นว่าที่นี่เคยเป็นวัดใหญ่ที่มีพระสงฆ์อยู่มาก

ตำนานแห่งความอยู่รอด
คนรุ่นเก่าเล่าสืบต่อกันมาว่า “ต่อให้คนสามแสนคนใช้น้ำ น้ำก็ไม่มีวันหมด” ในยามสงครามที่ผู้คนต้องหนีตายมาหลบในป่าอรัญญิก น้ำจากบ่อนี้เองที่เป็นสิ่งเดียวที่ช่วยให้ทุกคนรอดชีวิต จนเกิดความเชื่อลี้ลับว่าใต้บ่ออาจมีท่อทองแดงโบราณเชื่อมกับแม่น้ำปิง แม้การขุดสำรวจจะไม่พบระบบท่อใดๆ แต่คำตอบที่จริงแท้กลับน่าอัศจรรย์กว่า นั่นคือธรรมชาติของชั้นน้ำใต้ดินที่ไหลเวียนหล่อเลี้ยงที่นี่มาตลอดกาล น้ำศักดิ์สิทธิ์ของแผ่นดิน จากอดีตจนถึงปัจจุบัน ความสำคัญของบ่อสามแสนไม่เคยลดน้อยลง ตั้งแต่ พ.ศ. 2542 เป็นต้นมา บ่อแห่งนี้ได้รับเลือกให้เป็นแหล่งน้ำศักดิ์สิทธิ์ประจำจังหวัด และใช้ในพระราชพิธีสำคัญหลายครั้ง รวมถึงพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พ.ศ. 2562 บ่อสามแสนจึงไม่ใช่แค่โบราณสถานที่ตายแล้ว แต่คือสถานที่ที่อดีตกับปัจจุบันยืนอยู่ในจุดเดียวกัน เป็นหยดน้ำที่เคยหล่อเลี้ยงพระสงฆ์ในวันวาน และยังคงหล่อเลี้ยง “ความศักดิ์สิทธิ์ของแผ่นดิน” มาจนถึงวันนี้ไม่ใช่เพราะปาฏิหาริย์ที่ทำให้ที่นี่ดูขลัง แต่เป็นเพราะกาลเวลาหลายร้อยปี... ไม่เคยพรากความหมายไปจากบ่อน้ำแห่งนี้ได้เลย

แล้วคุณคิดว่าน้ำในบ่อมาจากไหน เพราะเหตุใดถึงไม่มีวันเหือดแห้งแม้ให้คนสามแสนมาใช้?

 พิกัด: บ่อสามแสน (วัดอาวาสใหญ่)
 แผนที่: https://maps.app.goo.gl/BkrZ3Rkw6FfmgxoEA

เรียบเรียงโดย:
สำนักข่าวกาขาว
หมายเหตุ: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อการนำเสนอข้อมูลเชิงสารคดีและเกร็ดความรู้ทั่วไป โดยมีการเรียบเรียงเนื้อหาให้อ่านง่ายและเสริมบรรยากาศการเล่าเรื่องในบางส่วน ข้อมูลอ้างอิงมาจากเอกสารทางประวัติศาสตร์ งานศึกษาทางโบราณคดี และแหล่งข้อมูลสาธารณะ อย่างไรก็ตาม บางประเด็นยังเป็นข้อสันนิษฐานหรืออยู่ระหว่างการตีความทางวิชาการ โปรดใช้วิจารณญาณในการอ่าน และตรวจสอบข้อมูลเพิ่มเติมหากต้องการนำไปใช้อ้างอิงในเชิงวิชาการ

คำสำคัญ : บ่อสามแสน วัดอาวาสใหญ่ บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์​ ตำนานเมืองเก่า กำแพงเพชร

ที่มา : สำนักข่าวกาขาว

รวบรวมและจัดทำข้อมูล : กาญจนา จันทร์สิงห์


สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มาหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร. (2569). ตำนานบ่อสามแสน: บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์​ ที่ยังมีลมหายใจ. สืบค้น 8 กันยายน 2569, จาก https://arit.kpru.ac.th/ap2/local/?nu=pages&page_id=2412&code_db=610001&code_type=01

Facebook Twitter LINE Linkedin

PDF

https://arit.kpru.ac.th/ap2/local/?nu=pages&page_id=2412&code_db=610001&code_type=01

Google search

Mic

ตราประจำจังหวัดกำแพงเพชร

ตราประจำจังหวัดกำแพงเพชร

ตราประจำจังหวัด คือ เป็นรูปกำแพงเมืองประดับเพชรเปล่งประกายแห่งความงดงามโชติช่วงประดิษฐานอยู่ในรูปวงกลม รูปกำแพงเมือง หมายถึง กำแพงเมืองโบราณของเมืองกำแพงเพชรซึ่งเป็นมรดกที่ล้ำค่าทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีแสดงเกรียติประวัติที่น่าภาคภูมิใจของชาวเมืองนี้และเป็นที่มาของชื่อจังหวัดกำแพงเพชร รูปวงกลม หมายถึง ความกลมเกลียว สมัครสมานสามัคคี รักใคร่มีน้ำใจ เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของชาวกำแพงเพชรทั้งมวลความหมายโดยสรุป คือ กำแพงเพชรเป็นเมืองที่มีกำแพงเมืองมั่นคงแข็งแกร่งสวยงามเป็นมรดกแห่งอดีตอันยิ่งใหญ่ประจักษ์พยานแห่งความรุ่งโรจน์โชติช่วงในอดีตที่น่าภาคภูมิใจ เมืองมีความเจริญรุ่งเรือง ผู้คนพลเมืองมีความสมัครสมานสามัคคีรักใคร่กลมเกลียวกันเป็นอันดี

เผยแพร่เมื่อ 30-08-2019 ผู้เช้าชม 12,747

ต้นไม้ประจำจังหวัดกำแพงเพชร

ต้นไม้ประจำจังหวัดกำแพงเพชร

ต้นสีเสียดแก่น ต้นไม้ประจำจังหวัดกำแพงเพชร เป็นต้นไม้ที่ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพล อดุลยเดชมหาราช นำมาปลูหน้าศาลากลาง จังหวัดกำแพงเพชร เมื่อวันที่ 9 มิถุนายน 2537 ลักษณะทั่วไป ไม้ต้นสูง 15 เมตร เปลือกสีเทาแตกเป็นสะเก็ดบาง แตกกิ่งต่ำ ตามกิ่งมีหนามโค้งเป็นคู่ ใบประกอบขนนกสองชั้น เรียงสลับ ใบประกอบย่อยมี 10 ถึง 20 คู่ ใบเล็กมาก มีประมาณ 30 ถึง 50 คู่ ช่อดอกแบบช่อหางกระรอก ดอกขนาดเล็ก สีเหลือง มีกลิ่นหอมอ่อนๆ ผลเป็นฝักแบน บาง สีน้ำตาล เป็นมันวาว แห้งแล้วแตก เมล็ด 3 ถึง 10 เมล็ด รูปรีแบน ขยายพันธุ์ โดยเมล็ด ประโยชน์ เนื้อไม้ แข็งเหนียว สีน้ำตาลแดง ใช้ทำสิ่งก่อสร้างที่ต้องรับน้ำหนักมากๆ ทำด้ามเครื่องมือการเกษตร แก่น ให้น้ำฝาดใช้ฟอกหนัง และให้สีน้ำตาลสำหรับย้อมผ้า ก้อนสีเสียด เป็นยาสมาน    อย่างแรง แก้โรคท้องร่วง บิด แก้ไข้จับสั่น แก้ไอ รักษาแผลในลำคอ เหงือก ลิ้น และฟัน

เผยแพร่เมื่อ 30-08-2019 ผู้เช้าชม 5,356

เมืองแปบ หรือวังแปบ

เมืองแปบ หรือวังแปบ

ที่บริเวณบ้านหัวยาง ตำบลนครชุม อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร ตรงกับตีนสะพานข้ามลำน้ำปิง ฝั่งนครชุม มีสถานที่หนึ่ง ชาวบ้านเรียกกันว่า บ้านวังแปบ เล่ากันว่า เดิมเป็นเมืองสำคัญเมืองหนึ่ง ที่เรียกขานกันว่าเมืองแปบ เป็นเมืองโบราณ อายุกว่าพันปี ปัจจุบันน้ำกัดเซาะจนเมืองเกือบทั้งเมืองตกลงไปในลำน้ำปิง เหลือโบราณสถานไม่กี่แห่งที่เป็นหลักฐานว่า บริเวณแห่งนี้ เคยเป็นเมืองสำคัญมาก่อน มีเรื่องเล่าต่อๆ กันมาว่า 

เผยแพร่เมื่อ 16-04-2020 ผู้เช้าชม 2,388

สะพานเก่าเมืองกำแพงเพชร

สะพานเก่าเมืองกำแพงเพชร

ภาพที่นำมาให้ชมกันนี้เป็นภาพสะพานกำแพงเพชร ซึ่งถ่ายเอาไว้เมื่อประมาณ พ.ศ. 2501อันเป็นช่วงที่สะพานแหง่นี้สร้างเสร็จใหม่ๆ มองดูโดดเด่นเป็นสง่าเหนือล้ำน้ำปิงและยืนหยัดกรำแดดกรำฝน รับใช้พี่น้องชาวกำแพงเพชรมากว่าสี่สิบปี ก่อนจะถูกบดบังจนมองเกือบไม่เห็นใน พ.ศ. 2542 ด้วย สะพานคู่ขนานขนาดใหญ่ตามวิถีการขยายตัวของสังคมเมือง เพื่อมิให้สะพานเก่าเมืองกำแพงเพชรเลือนหายไปจากความทรงจำ จึงขอนำเรื่องราวความเป็นมาของสะพานข้ามแม่น้ำปิงแห่งแรกของจังหวัดกำแพงเพชรมาทบทวนความทรงจำกันอีกครั้ง

เผยแพร่เมื่อ 25-02-2020 ผู้เช้าชม 4,858

พระแก้วมรกตกับเมืองกำแพงเพชร

พระแก้วมรกตกับเมืองกำแพงเพชร

ตำนานพระแก้วมรกต จากพงศาวดารเหนือ ความว่า พระเจ้าอาทิตย์ราชก็ทรงปิติโสมนัสพระทัยหาที่สุดมิได้ ก็เข้าถวายบูชาพระแก้วมรกตทุกวันมิได้ขาด ด้วยอานุภาพของพระแก้วมรกต พระพุทธศาสนาก็เจริญรุ่งเรืองมากในกรุงศรีอโยธยา สืบกษัตริย์ต่อมาได้หลายชั่วกษัตริย์ อยู่ต่อมาข้างหน้า เจ้าพระยากำแพงเพชรก็ยกกองทัพเรือมาทูลขอพระแก้วเจ้าขึ้นไปไว้เมืองกำแพงเพชร ต่อมามินานท่านก็มีพระราชบุตรพระองค์หนึ่ง เมื่อเจริญเติบโตขึ้นพระองค์ตั้งให้ขึ้นไปครองเมืองละโว้ ครั้นนั้นพระราชบุตรมีความระลึกถึงพระแก้วมรกตเป็นที่สุด ด้วยมีน้ำพระทัยอยากได้พระแก้วมรกตไว้ปฏิบัติบูชารักษา

เผยแพร่เมื่อ 25-02-2020 ผู้เช้าชม 4,573

เมืองโบราณวังโบสถ์ บ้านเทพนคร

เมืองโบราณวังโบสถ์ บ้านเทพนคร

เมืองโบราณเทพนคร ตำบลเทพนคร อำเภอเมือง ตั้งอยู่บนฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปิง ตรงกันข้ามกับเมืองโบราณนครไตรตรึงษ์ เมืองเทพนครเป็นชุมชนโบราณมีคูน้ำและคันดินล้อมรอบชั้นเดียว เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ขนาดกว้างประมณ 800 เมตร ยาวประมาณ 900 เมตร แนวคัดดินและคูเมืองถูกทำลายไปเกือบหมด เหลือพอเห็นบ้างทางทิศตะวันออกเท่านั้น พื้นที่ส่วนใหญ่ถูกไถปรับระดับเพื่อเกษตรกรรมหมด

เผยแพร่เมื่อ 11-03-2020 ผู้เช้าชม 5,367

ถอดรหัส พระยาวชิรปราการ กับเมืองกำแพงเพชร

ถอดรหัส พระยาวชิรปราการ กับเมืองกำแพงเพชร

ในหน้าประวัติศาสตร์ไทย ชื่อ พระเจ้าตากสินมหาราช ผูกพันแน่นแฟ้นกับสามเมืองสำคัญ คือ เมืองตาก จันทบุรี และธนบุรีแต่ยังมีอีกเมืองหนึ่งที่ชาวบ้านภาคภูมิใจว่าเคยเป็น เมืองที่สอง ในชีวิตราชการของพระองค์ นั่นคือ กำแพงเพชรทว่าเรื่องราวความสัมพันธ์ระหว่างมหาราชพระองค์นี้กับกำแพงเพชรนั้น ซับซ้อนและมีสีสันทางประวัติศาสตร์มากกว่าที่หลายคนเข้าใจ

เผยแพร่เมื่อ 15-07-2026 ผู้เช้าชม 40

เกาะทวี: เกาะที่หายไปจากกำแพงเพชร

เกาะทวี: เกาะที่หายไปจากกำแพงเพชร

ถ้าใครสักคนถามว่า “เกาะทวีอยู่ตรงไหนของกำแพงเพชร” คำตอบในวันนี้อาจไม่ง่ายนัก เพราะไม่มีเรือให้โดยสาร ไม่มีสะพานให้ข้าม และไม่มีแม่น้ำล้อมรอบเหมือนเกาะในความทรงจำ เกาะทวีตั้งอยู่กลางเมืองกำแพงเพชร ท่ามกลางถนน บ้านเรือน และร้านค้า แต่คนในพื้นที่ก็ยังคงเรียกมันว่า “เกาะทวี” แม้แม่น้ำปิงจะเปลี่ยนสายและเมืองขยายเข้ามาแทนที่ แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่าการตามหาว่าเกาะเคยอยู่ตรงไหน คือคำถามที่ว่า เมื่อเกาะหายไปแล้ว เหตุใดความเป็นเกาะจึงยังอยู่? คำตอบซ่อนอยู่ในวิถีชีวิตและประเพณี "กลางบ้าน" ของชุมชนแห่งนี้

เผยแพร่เมื่อ 13-08-2026 ผู้เช้าชม 32

เจ้าพ่อหลักเมือง

เจ้าพ่อหลักเมือง

เจ้าพ่อหลักเมือง คือ หลักใจของคนกำแพงเพชร เป็นที่พึ่งที่ยึดเหนี่ยวจิตใจมาหลายชั่วอายุคน ผู้ใดลำบากเดือดร้อนก็จะไปบนบานศาลกล่าว ขอให้เจ้าพ่อช่วยเหลือเหลือคุ้มครอง เจ้าพ่อหลักเมืองก็จักช่วยเหลือคุ้มครองทุกครั้ง จนเป็นที่เลื่องลือไปทั่วบ้านทั่วเมืองแม้คนต่างจังหวัดก็มาขอความช่วยเหลือจากเจ้าพ่อหลักเมืองกำแพงเพชร แม้ลำบากไกลแสนไกลก็ดั้นด้นกันมาพึ่งบารมีเจ้าพ่อหลักเมือง ซึ่งเป็นเทพคุ้มครองเมืองกำแพงเพชรมาทุกยุคทุกสมัย อันเป็นภูมิปัญญาของคนไทยในสมัยโบราณในการสร้างบ้านแปงเมือง

เผยแพร่เมื่อ 05-03-2020 ผู้เช้าชม 3,497

เมืองไตรตรึงษ์สมัยพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จประพาสต้น

เมืองไตรตรึงษ์สมัยพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จประพาสต้น

เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2449 พระบาทสมเด็จพรจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 หรือพระพุทธเจ้าหลวงของปวงชนชาวไทย ได้เสด็จประพาสต้นหัวเมืองทางเหนือโดยมีจุดปลายปลายทางอยู่ที่เมืองกำแพงเพชร ในการเสด็จประพาสต้นในครั้งนั้นพระองค์ได้ทรงบันทึกเรื่องราวต่าง ๆ  ที่ได้ทอดพระเนตรและทรงให้บันทึกเรื่องราวเอาไว้เป็นบทพระราชนิพนธ์เสด็จประพาสต้น ซึ่งมีเนื้อเรื่องบางตอนเกี่ยวข้องกับเมืองไตรตรึงษ์ ดังข้อความดังนี้

เผยแพร่เมื่อ 02-03-2020 ผู้เช้าชม 2,001