วงดนตรีโปงลาง โรงเรียนบ่อแก้ววิทยา

เผยแพร่เมื่อ 30-05-2025 ผู้ชม 296

[16.3894653, 99.8492557, วงดนตรีโปงลาง โรงเรียนบ่อแก้ววิทยา]

วงดนตรีโปงลาง โรงเรียนบ่อแก้ววิทยา

พื้นที่ปฏิบัติ: โรงเรียนบ่อแก้ววิทยา หมู่ที่ 10 ตำบลพานทอง อำเภอไทรงาม จังหวัดกำแพงเพชร

สาระสำคัญโดยสังเขป
        เมื่อชาวอีสานอพยพมาอยู่ที่ไทรงาม ศิลปวัฒนธรรมต่าง ๆ ก็จะถูกนำมาเผยแพร่ด้วย โดยเฉพาะ“โปงลาง” ดนตรีที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวอีสานซึ่งถ่ายทอดความไพเราะอย่างมีสุนทรียภาพ เป็นที่นิยมของชุมชนชาว “บ่อแก้ว” และ “โนนจั่น” ซึ่งเป็นถิ่นที่มีชาวอีสานอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก และเขาเหล่านั้นก็ไม่ได้เก็บความสุข สนุกสนานทางด้านเสียงดนตรีเฉพาะกลุ่มชาวอีสานในหมู่บ้านเท่านั้น แต่เขาได้เผยแพร่ศิลปะอันทรงคุณค่ามีชีวิตชีวา และเต็มไปด้วยความสนุกสนาน ทั้งภายในอำเภอและจังหวัด ในงานเทศกาลประเพณีต่าง ๆเช่น นบพระ เล่นเพลง งานสารทไทยกล้วยไข่เมืองกำแพง งานลอยกระทง ฯลฯ อีกทั้งสร้างชื่อเสียงให้แก่อำเภอไทรงามในปัจจุบัน

ประวัติความเป็นมา
        “โปงลาง” เป็นเครื่องดนตรีชนิดหนึ่งที่เล่นกันอย่างแพร่หลาย ทางภาคอีสานตอนกลางและตอนเหนือบางส่วน โดยเฉพาะที่จังหวัดกาฬสินธุ์ มีการเล่นแพร่หลายมาก เพราะเป็นถิ่นกำเนิดโปงลาง โปงลาง มาจากคำ 2 คำ คือ “โปง” และ “ลาง” คำว่า โปง เป็นสิ่งที่ใช้ตีบอกเหตุ เช่น ตีในยามวิกาลว่ามีเหตุร้าย ตีตอนเช้าก่อน พระบิณฑบาตให้ญาติโยมเตรียมตักบาตร ตีเวลาเย็นเพื่อบอกทางแก่คนหลงป่า เพราะเสียงโปงลางจะดังกังวานไปไกล ส่วนคำว่า “ลาง” หมายถึง สิ่งที่บอกเหตุ เช่น ลางดีลางร้าย โปงลางมีลักษณะวิธีการบรรเลงคล้ายกับระนาดเอก คือ นำท่อนไม้หรือกระบอกไม้มาร้อยติดกันเป็นผืนและใช้ไม้ตีเป็นทำนองเพลง แขวนตีกับเสาบ้าง จึงบนรางบ้าง หรือบางทีก็ผูกติดกับตัวผู้บรรเลงเครื่องดนตรีชนิดนี้พบทั่วไปในหลายประเทศ สำหรับในประเทศไทยพบในแถบภาคอีสาน และเรียกเครื่องดนตรีนี้หลายชื่อด้วยกัน เช่น เรียกว่า หมากกลิ้งกล่อม หมากขอลอ หรือหมากโปงลาง เป็นต้น ที่ได้ชื่อว่า หมากขอลอ เพราะเวลาเคาะแต่ละลูกมีเสียงดังกังวานคล้าย ขอลอ (หมายถึง เกราะ ในภาษาอีสาน) ส่วนคำว่า โปงลาง นั้นเดิมเป็นคำที่ใช้เรียก กระดึงสำริด ที่ใช้แขวนคอวัวในสมัยโบราณที่เรียกกระดึงนี้ว่าโปงลางคงเรียกตามเสียงที่ได้ยิน ต่อมามีผู้นำชื่อนี้ไปตั้งเป็นชื่อ ลายแคน (การบรรเลงแคน) ที่เป่าเลียนเสียงโปงลางที่ผูกคอวัวเรียกว่า “ลายโปงลาง” และที่เรียกว่าหมากกลิ้งกล่อมก็เพราะเป็นเครื่องดนตรีที่มีเสียงไพเราะ สามารถกล่อมให้ผู้ฟังมีความเคลิบเคลิ้มเพลิดเพลิน

คุณค่าที่สำคัญ
        โปงลางที่สร้างชื่อเสียงให้แก่อำเภอไทรงาม ได้แก่ ดนตรีโปงลาง ของโรงเรียนบ่อแก้ววิทยา หมู่ที่ 10 ตำบลพานทอง อำเภอไทรงาม จังหวัดกำแพงเพชร ผู้ควบคุมวงได้แก่ นายวันโชค วาลินิน ตำแหน่งครูชำนาญการโรงเรียนบ่อแก้ววิทยา ซึ่งดนตรีโปงลางเป็นที่นิยมของชุมชนชาว “บ่อแก้ว” และ “โนนจั่น” ซึ่งเป็นถิ่นที่มีชาวอีสานอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก และเต็มไปด้วยความสนุกสนาน ทั้งภายในอำเภอและจังหวัดในงานเทศกาลประเพณีต่าง ๆ เช่น นบพระ เล่นเพลง งานสารทไทยกล้วยไข่เมืองกำแพง งานลอยกระทง ฯลฯ อีกทั้งสร้างชื่อเสียงให้แก่อำเภอไทรงามในปัจจุบัน

บทบาทของชุมชน
        ชุมชนได้ร่วมอนุรักษ์ภูมิปัญญา และการแสดงศิลปวัฒนธรรมอันดีงามของไทย สร้างโอกาสให้บุคลากรและเครือข่ายทางวัฒนธรรมได้รับประสบการณ์ในการเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรม สร้างงาน สร้างรายได้ ให้ชุมชน

คำสำคัญ : วงดนตรีโปงลาง โรงเรียนบ่อแก้ววิทยา

ที่มา : https://kamphaengphet.m-culture.go.th/th/personnel

รวบรวมและจัดทำข้อมูล : กาญจนา จันทร์สิงห์

---

สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มาหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร. (2568). วงดนตรีโปงลาง โรงเรียนบ่อแก้ววิทยา. สืบค้น 7 มีนาคม 2569, จาก https://arit.kpru.ac.th/ap2/local/?nu=pages&page_id=2344&code_db=610004&code_type=04

---

---

https://arit.kpru.ac.th/ap2/local/?nu=pages&page_id=2344&code_db=610004&code_type=04