![]()
กำเนิดเมืองกำแพงเพชร ริมฝั่งแม่น้ำปิง
เผยแพร่เมื่อ 08-09-2026 ผู้ชม 100
[16.420153, 99.3354372, กำเนิดเมืองกำแพงเพชร ริมฝั่งแม่น้ำปิง]
กำแพงเพชร: นครรัฐที่หายไปจากหน้าประวัติศาสตร์ (ตอนที่1/5)
ตอน... กำเนิดเมืองกำแพงเพชร ริมฝั่งแม่น้ำปิง
เมืองกำแพงเพชรที่เรารู้จักกันในปัจจุบันไม่ได้ตั้งอยู่ ณ จุดเดิมมาตั้งแต่แรก ก่อนหน้านั้นศูนย์กลางการปกครองของดินแดนแถบนี้อยู่ที่ "เมืองนครชุม" ซึ่งตั้งอยู่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำปิง ก่อนจะมีการย้ายศูนย์กลางข้ามมาสร้างเมืองใหม่ทางฝั่งตะวันออกของแม่น้ำ นักประวัติศาสตร์สันนิษฐานว่าการย้ายเมืองครั้งนี้เกิดขึ้นราวต้นพุทธศตวรรษที่ 20
สิ่งที่ทำให้ทราบว่าชื่อ "กำแพงเพชร" เริ่มปรากฏขึ้นในช่วงเวลาดังกล่าวคือหลักฐานจารึกสองหลักที่ถูกสร้างขึ้นในยุคเดียวกัน หลักแรกคือ จารึกวัดตาเถรขึงหนัง ซึ่งเป็นศิลาจารึกที่พบในจังหวัดสุโขทัย จารึกด้วยสองภาษาคือบาลีและไทย ส่วนภาษาบาลีเป็นคำนมัสการพระรัตนตรัยและคำไหว้ครูอาจารย์ตามธรรมเนียมการจารึกทั่วไป แต่ส่วนภาษาไทยกลับให้ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่มีค่ามาก เพราะกล่าวถึงสมเด็จพระราชชนนีศรีธรรมราชมาดาและสมเด็จมหาธรรมราชาธิบดีพระราชโอรส ซึ่งเสด็จขึ้นเสวยราชย์ที่นครศรีสัชนาลัยสุโขทัย พร้อมทั้งกล่าวถึงการอาราธนาพระเถระนามสมเด็จพระมหาศรีกิรติจากเมืองที่จารึกเรียกว่า "พชรบุรีศรีกำแพงเพชร" ให้มาเป็นประธานสร้างวัดศรีพิจิตรกิรติกัลยาราม จารึกหลักนี้เองที่เป็นหลักฐานชิ้นแรกๆ ที่ยืนยันว่าเมืองกำแพงเพชรมีตัวตนอยู่จริงในฐานะเมืองสำคัญร่วมสมัยกับสุโขทัยแล้ว
หลักฐานอีกชิ้นหนึ่งคือ จารึกกฎหมายลักษณะโจร ซึ่งเป็นจารึกบนแผ่นหินชนวนรูปใบเสมา มีอายุอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 19-20 เช่นกัน ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กาญจนาภิเษก จังหวัดปทุมธานี เนื้อหาเป็นพระบรมราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติว่าด้วยการลงโทษโจรผู้ร้าย ซึ่งจารึกนี้จะมีบทบาทสำคัญในเรื่องราวตอนถัดๆ ไป จากการตีความเนื้อหาในจารึกทั้งสองหลักประกอบกัน นักประวัติศาสตร์บางส่วนเสนอว่าผู้สร้างเมืองกำแพงเพชรอาจเป็นสมเด็จพระอินทราชาแห่งอยุธยา
ในประเด็นชื่อเมืองยังมีความคลาดเคลื่อนที่น่าสนใจ เดิมทีนักวิชาการเชื่อกันว่ากำแพงเพชรคือเมืองที่ตำนานเรียกว่า "เมืองชากังราว" แต่ในการศึกษาระยะหลัง มีข้อเสนอที่ขัดแย้งกับความเชื่อเดิม โดยระบุว่าเมืองชากังราวตัวจริงอาจไม่ใช่กำแพงเพชร แต่อยู่ในบริเวณจังหวัดอุตรดิตถ์หรือพิษณุโลกต่างหาก ประเด็นนี้ยังคงเป็นที่ถกเถียงในวงวิชาการจนถึงปัจจุบัน
หากหันไปดูฝั่งตำนาน เรื่องราวการสร้างเมืองกลับมีรายละเอียดที่หลากหลายกว่าหลักฐานจารึกมาก ตำนานที่เก่าแก่ที่สุดคือ ตำนานสิงหนวัติกุมาร ซึ่งเล่าว่าพระเจ้าชัยศิริทรงเป็นผู้สร้างเมืองนี้ขึ้นในปี พ.ศ. 1547 หลังจากที่พระองค์ต้องทิ้งเมืองไชยปราการหนีทัพจากอาณาจักรสุธรรมวดี เรื่องราวนี้ภายหลังถูกนักปราชญ์รุ่นหลังนำไปผูกโยงเข้ากับตำนานท้าวแสนปม และแพร่กระจายต่อไปยังพงศาวดารฉบับต่างๆ ทั้งจุลยุทธการวงศ์ พงศาวดารโยนก และพระราชพงศาวดารฉบับหมอบรัดเล
ในขณะที่ คำให้การชาวกรุงเก่า ซึ่งเป็นเอกสารที่รวบรวมคำบอกเล่าของชาวกรุงศรีอยุธยาที่ถูกกวาดต้อนไปพม่าหลังการเสียกรุงครั้งที่สอง กลับเล่าเรื่องราวต่างออกไปโดยสิ้นเชิง เอกสารนี้เรียกเมืองกำแพงเพชรว่า "เมืองพิจิตรปราการ" และระบุว่าผู้สร้างคือเชื้อพระวงศ์ของพระเจ้าปทุมสุริยวงศ์ โดยมีกษัตริย์ปกครองสืบต่อกันสองพระองค์ คือพระเจ้าสุริยราชาในปี พ.ศ. 1717 และพระเจ้าจันทราชาในปี พ.ศ. 1751 ก่อนที่พระเจ้าจันทราชาจะเสด็จออกจากเมืองนี้ไปสร้างเมืองสุโขทัยขึ้นในภายหลัง
ความแตกต่างระหว่างตำนานทั้งสองสายนี้สะท้อนให้เห็นธรรมชาติของการศึกษาประวัติศาสตร์ยุคต้นของนครรัฐกำแพงเพชร ซึ่งต้องอาศัยการเปรียบเทียบเรื่องเล่าหลายสำนวนควบคู่ไปกับหลักฐานจารึกที่มีอยู่อย่างจำกัด
อ่านต่อตอนที่ 2
พระพุทธสิหิงค์กับกษัตริย์กำแพงเพชร
https://www.facebook.com/share/p/1H5WNQjhbL/
หมายเหตุ: บทความชุดนี้เรียบเรียงจากหลักฐานหลายประเภท ทั้งจารึกโบราณ ตำนาน พงศาวดาร และงานศึกษาของนักประวัติศาสตร์
แหล่งอ้างอิง (ตอนที่ 1)
- จารึกวัดตาเถรขึงหนัง และจารึกกฎหมายลักษณะโจร, ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
- กำแพงเพชรมาจากไหน?, สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัดกำแพงเพชร
- "ประวัติและความสำคัญ", อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร
- สุจิตต์ วงษ์เทศ, "เจ้านครอินทร์สร้างเมืองกำแพงเพชร...", ศิลปวัฒนธรรม
- เจียแจ่งจันทร์พงษ์ พิเศษ, "กำแพงเพชรไม่ใช่เมืองชากังราว เมืองชากังราวอยู่ที่ไหน", ศิลปวัฒนธรรม
- ราชบัณฑิตยสภา, จุลยุทธการวงศ์; พระยาประชากิจกรจักร, พงศาวดารโยนก; แดน บีช แบรดลีย์ (บ.ก.), พระราชพงษาวดารสังเขป ฉบับหมอบรัดเล
- โบราณคดีสโมสร, คำให้การชาวกรุงเก่า
คำสำคัญ : นครรัฐกำแพงเพชร ประวัติศาสตร์ไทย ตำนานไทย เมืองโบราณ กำแพงเพชร
ที่มา : https://www.facebook.com/photo?fbid=2029485681673289&set=a.792004665421403
รวบรวมและจัดทำข้อมูล : กาญจนา จันทร์สิงห์
สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มาหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร. (2569). กำเนิดเมืองกำแพงเพชร ริมฝั่งแม่น้ำปิง. สืบค้น 17 พฤศจิกายน 2569, จาก https://arit.kpru.ac.th/ap/local/?nu=pages&page_id=2557&code_db=610001&code_type=01
Google search
ในสมัยกรุงศรีอยุธยาแม้ความสำคัญของการเป็นเมืองร่วมสมัยกับกรุงสุโขทัยอาจลดลงไป แต่ก็ยังเป็นชุมชนสืบเนื่องต่อกัน ดังหลักฐานในพงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐ กล่าวไว้ในสมัยพระบรมไตรโลกนาถได้ยกทัพไปตีเมืองเถิน ระหว่างที่เดินทางขึ้นมาได้นำทัพหลวงไปตั้งพักทัพที่ตำบลบ้านโคน ดังข้อความในประชุมพงศาวดารฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม 3 กล่าวไว้ว่า “ศักราช 804 ปีจอจัตวาศก (พ.ศ.1985) แต่ทัพไปเอาเมืองศรีสพเถิน ครั้งนั้นเสด็จหนุนทัพขึ้นไปตั้งทัพหลวงตำบลบ้านโคน” ข้อความนี้ในพระราชพงศาวดารกรุงเก่าฉบับหลวงประเสริฐกล่าวว่าเป็น ศักราช 818 ชวดศก (พ.ศ. 1999)
เผยแพร่เมื่อ 11-03-2020 ผู้เช้าชม 2,638
จุดเริ่มต้นการเรียนการสอนของโรงเรียนสตรีในจังหวัดกำแพงเพชร เกิดขึ้นเพื่อทดแทน "โรงเรียนจวนเก่า" (จวนผู้ว่าราชการจังหวัดหลังเก่า) ที่ได้เลิกกิจการไปเมื่อปี พ.ศ. 2465 ทางการจึงได้เชิญ นางสาวสมสนิท รามสูต ครูใหญ่ในขณะนั้น กลับเข้ารับราชการอีกครั้ง และได้จัดตั้งโรงเรียนขึ้นอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2469 โดยใช้อาคารพลับพลาไม้รับเสด็จเดิมบริเวณติดกับวัดชีนางเกาเป็นสถานที่จัดการเรียนการสอน ภายใต้ชื่อ "โรงเรียนประจำจังหวัดกำแพงเพชร แผนกสตรี" หรือที่ชาวบ้านในยุคนั้นมักเรียกกันว่า "โรงเรียนสตรีพลับพลา" ทว่า เมื่อเวลาผ่านไป อาคารพลับพลาเดิมเริ่มชำรุดทรุดโทรมและไม่กว้างขวางพอต่อจำนวนนักเรียนที่เพิ่มมากขึ้น ทางจังหวัดพร้อมด้วยคณะธรรมการจึงได้ร่วมกันบอกบุญระดมทุนบริจาคจากข้าราชการ พ่อค้า ราษฎร คณะครู และสุภาพสตรีในท้องถิ่น นำมารวมกับเงินรายได้สนับสนุนจากมณฑลพิษณุโลกและไม้ปลูกสร้างที่มีผู้บริจาค เพื่อจัดสร้าง อาคารเรียนไม้ชั้นเดียวทรงปั้นหยา หลังใหม่ขึ้นในบริเวณติดกับวัดชีนางเกาได้สำเร็จ ในช่วงที่เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงธรรมการ และต่อมาโรงเรียนได้รับการเปลี่ยนชื่อทางการเป็น "โรงเรียนสตรีกำแพงเพชร 'นารีวิทยา'"
เผยแพร่เมื่อ 14-09-2026 ผู้เช้าชม 92
บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำปิงในเขตท้องที่ของจังหวัดกำแพงเพชร ปรากฏหลักฐานทางโบราณคดีที่แสดงถึงความเป็นอยู่ของชุมชน เคยเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณหลายเมืองด้วยกัน คือ เมืองแปป เมือง กำแพงเพชร เมืองชากังราว เมืองนครชุม เมืองคณฑี เมืองไตรตรึงษ์ เมืองเทพนคร ฯลฯ ซึ่งชื่อเมืองเหล่านี้พบตามจารึก ในเอกสารต่าง ๆ โดยแต่ละเมืองมี ความสำคัญแตกต่างกันไปตามยุคสมัย เหมือนอย่างเมืองไตรตรึงษ์ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นเมืองที่เจริญรุ่งเรือง เป็นเมืองที่ตั้งอยู่บนเส้นทางคมนาคมโบราณระหว่างบ้านเมืองในแถบภาคกลางอย่างละโว้ อโยธยา และเมืองในเขตล้านนาอย่างหริภุญไชย เป็นเมืองสำคัญชั้น ลุงของกษัตริย์แห่งกรุงสุโขทัยซึ่งเคยเข้ามาเป็นเจ้าครองเมือง และเป็นเมืองที่มีตำนานปรัมปราเรื่อง “ท้าวแสนปม” อันโด่งดัง
เผยแพร่เมื่อ 02-03-2020 ผู้เช้าชม 2,968
ข้อความในจารึกหลักที่ 2 ศิลาจารึกวัดศรีชุม ในหนังสือประชุมศิลาจารึกภาคที่ 1 หน้าที่ 37-39 ในบรรทัดที่ 21-40 อธิบายโดยสรุปว่า พ่อขุนศรีนาวนาถม ได้ครอบครองเมืองสุโขทัยและ เมืองศรีสัชนาลัยมาก่อน หลังสิ้นพ่อขุนศรีนาวนาถมแล้ว พ่อขุนบางกลางหาว ได้เข้ามาครอบครอง ต่อมาถูกขอมขยายอำนาจยึดเมืองต่าง ๆ ได้ พ่อขุนบางกลางหาวจึงต้องขอความช่วยเหลือไปยังพ่อขุนผาเมือง เจ้าเมืองราดซึ่งเป็นโอรสของพ่อขุนศรีนาวนาถม พ่อขุนผาเมืองได้สั่งให้พ่อขุนบางกลางหาวไปนำทหารของพระองค์ที่เมืองบางยางมาสู้รบ พ่อขุนบางกลางหาวก็ยังไม่สามารถที่จะชนะขอมสบาดโขลญลำพงได้ จนทำให้พ่อขุนผาเมืองต้องยกทัพออกมาช่วย จนในที่สุดได้เมืองบางขลัง ศรีสัชนาลัย และเมืองสุโขทัยคืน ได้และพ่อขุนผาเมืองได้อภิเษกพ่อขุนบางกลางหาวขึ้นเป็นเจ้าเมืองสุโขทัยทรงพระนามว่า “ศรีอินทรบดินทราทิตย์”
เผยแพร่เมื่อ 24-02-2020 ผู้เช้าชม 7,179
ริมแม่น้ำปิงในเขตตำบลไตรตรึงษ์ อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร เป็นพื้นที่ที่มีร่องรอยการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ต่อเนื่องมายาวนาน เกี่ยวข้องกับเมืองโบราณไตรตรึงษ์ซึ่งมีหลักฐานทางโบราณคดีและเอกสารสะท้อนพัฒนาการของชุมชนตั้งแต่ก่อนสมัยสุโขทัยต่อเนื่องเข้าสู่ยุคประวัติศาสตร์ ในพื้นที่เดียวกันนี้เองยังมีชุมชนปัจจุบันอย่างบ้านท้ายเกาะ ซึ่งตั้งอยู่ติดกับเกาะกลางแม่น้ำปิงเกาะหนึ่ง... "เกาะขี้เหล็ก" ที่มีทั้งประวัติความเป็นมาและตำนานท้องถิ่นผูกพันอยู่ด้วยกัน เรื่องราวของพื้นที่แห่งนี้ประกอบขึ้นจากหลักฐานสามชั้นที่แตกต่างกัน ได้แก่ หลักฐานทางโบราณคดี ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และตำนานที่สืบทอดกันมา ซึ่งเมื่อนำมาเรียงร้อยเข้าด้วยกันจะช่วยให้เห็นภาพพัฒนาการของพื้นที่ริมแม่น้ำปิงแห่งนี้ได้ชัดเจนขึ้น
เผยแพร่เมื่อ 13-08-2026 ผู้เช้าชม 124
ท่ามกลางความยิ่งใหญ่ของแนวกำแพงเมืองโบราณที่ก่อด้วยอิฐศิลาแลงก้อนโตของอุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร มีโบราณสถานแห่งหนึ่งที่ซ่อนตัวอยู่เงียบๆ แต่กลับเปี่ยมไปด้วยเรื่องเล่าที่น่าค้นหา สถานที่นั้นคือ "ประตูผี" ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของศาลหลักเมืองกำแพงเพชร ประตูเก่าแก่บานนี้ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงแค่ทางผ่านเข้าออกธรรมดา แต่เบื้องหลังชื่อที่ชวนขนลุกคือสิ่งสะท้อนวิถีชีวิตและคติความเชื่อของคนในอดีตได้อย่างชัดเจน ที่มาของชื่อประตูผี เกิดจากกฎเหล็กและธรรมเนียมโบราณที่คนรุ่นก่อนยึดถือร่วมกันอย่างเคร่งครัด โดยมีความเชื่อว่า ห้ามนำศพของสามัญชนที่เสียชีวิตภายในเมืองมาทำพิธีเผาหรือฝังไว้ในเขตกำแพงเมืองอย่างเด็ดขาด เพื่อรักษาความบริสุทธิ์และเป็นสิริมงคลให้แก่ตัวเมือง ประตูแห่งนี้จึงถูกกำหนดให้เป็นช่องทางพิเศษเพียงช่องทางเดียว สำหรับใช้เคลื่อนย้ายและลำเลียงศพผู้เสียชีวิตออกจากตัวเมือง เพื่อนำไปประกอบพิธีกรรมทางศาสนาต่อยังพื้นที่ป่าช้านอกกำแพงเมือง
เผยแพร่เมื่อ 14-10-2026 ผู้เช้าชม 120
หากพูดถึงอุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร หลายคนคงนึกถึงความยิ่งใหญ่ของวัดช้างรอบหรือวัดพระสี่อิริยาบถ แต่น้อยคนนักที่จะคุ้นเคยกับโบราณสถานขนาดกะทัดรัดที่ซ่อนตัวอยู่ในเขตป่าอรัญญิก ซึ่งมีชื่อเรียกชวนขนลุกขนพองว่า "วัดหมาผี" ชื่อนี้ไม่ได้ถูกจารึกไว้บนศิลาแลงหรือหลักฐานร่วมสมัยในยุคสุโขทัย หากแต่เป็นชื่อที่สืบทอดผ่านมุขปาฐะหรือเรื่องเล่าปากต่อปากของชาวบ้าน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงวิธีที่ผู้คนในท้องถิ่นใช้เรื่องเล่าเพื่ออธิบายและจดจำร่องรอยของอดีต ตามมุขปาฐะที่เล่าสืบต่อกันมาในพื้นที่ เมื่อครั้งเขตอรัญญิกยังเป็นป่ารกชัฏ พรานป่าและชาวบ้านที่เข้าไปหาของป่าบางคนอ้างว่าเคยพบสุนัขสีดำรูปร่างใหญ่ผิดธรรมดา มีดวงตาวาวโรจน์ ยืนจ้องมองผู้ที่เดินเข้าใกล้โบราณสถานแห่งนี้ บางเรื่องเล่ายังกล่าวว่าสุนัขลึกลับตัวดังกล่าวสามารถผ่านกำแพงศิลาแลงได้ราวกับไร้ตัวตน หรือหายลับไปในเงามืดอย่างไร้ร่องรอย จึงเกิดความเชื่อว่าสุนัขปริศนานี้คือวิญญาณผู้พิทักษ์ หรือ "ปู่โสมเฝ้าทรัพย์" ที่คอยปกปักรักษาสมบัติและศาสนสถานไม่ให้ผู้ใดล่วงละเมิด จนเป็นที่มาของชื่อ "วัดหมาผี" ซึ่งชาวบ้านเรียกขานสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน
เผยแพร่เมื่อ 10-09-2026 ผู้เช้าชม 100
อาคารศาลเจ้าบนเกาะกลางแม่น้ำปิง คือภาพที่ชาวกำแพงเพชรคุ้นตากันมานาน หลายคนเห็นมาตั้งแต่เด็ก หลายคนเติบโตมาพร้อมกับอาคารหลังนี้ แต่ตลอดเวลากว่า 30 ปี มันไม่เคยสร้างเสร็จ และไม่เคยได้ใช้งานจริง ย้อนกลับไปเมื่อปี พ.ศ. 2535 โครงการแห่งนี้เกิดขึ้นจากพลังศรัทธาของพี่น้องประชาชนที่ร่วมกันบริจาคเงินกว่า 10 ล้านบาท เพื่อก่อสร้างสวนสาธารณะและศาลเจ้าเพื่อน้อมเกล้าฯ ในวโรกาสสำคัญ แต่ด้วยอุปสรรคหลายประการ โครงการจึงหยุดชะงัก และกลายเป็นอาคารที่ถูกทิ้งร้างอยู่กลางแม่น้ำปิงมาจนถึงทุกวันนี้
เผยแพร่เมื่อ 13-08-2026 ผู้เช้าชม 103
การสำรวจที่บ้านหนองกอง ตำบลนาบ่อคำ อำเภอเมืองกำแพงเพชร พบตะเกียงดินเผา แวดินเผา แร่ทองคำ อันเป็นที่มาของคำว่า นาบ่อคคำ พบลูกปัดแก้ว ลูกหินปัด เครื่องสำริด ตะกรัน ขี้แร่ เศษพาชนะดินเผาจำนวนมาก ส่วนการสำรวจบ้านคลองเมือง ตำบลโกสัมพี อำเภอโกสัมพีนคร พบหลักฐานเก่าก่อนประวัติศาสตร์มากมาย ตำนานเมืองโกสัมพี จังหวัดกำแพงเพชร ในพงศาวดารเหนือความว่า พระพุทธศกัราช 1002 ปี จุลศกัราช 10 ปีระกาสัมฤทธิศก มีพระยากาฬวรรณดิศราช บุตรของพระยากากะพัตรได้สวยราชสมบัติเมืองตักกะสิลามหานคร (สันนิษฐานว่าเมืองตาก)
เผยแพร่เมื่อ 18-02-2020 ผู้เช้าชม 3,149
พระยางั่ว สมเด็จพระยาดำรงราชานุภาพ กล่าวไว้ในประชุมปาฐกถาตอนที่ว่าด้วย "พงศาวดารกรุงสุโขทัยคราวเสื่อม" ถึงเรื่องเมืองชากังราว น่าจะสร้างขึ้นเป็นเมืองลูกหลวง คู่กับเมืองศรีสัชนาลัยอยู่ และพระยางั่ว ครองเมืองซากังราว และได้เกิดชิงราชสมบัติกันกับพระยาลิไทย พระยาลิไทยเป็นผู้ชนะและได้สมบัติ พระยางั่วจึงเป็นผู้ครองเมืองกำแพงเพชร อยู่ก่อนที่พระยาไทยจะขึ้นเสวยราชย์ คือราว พ.ศ.1890 ซึ่งเป็นปีเสวยราชย์ของพระยาลิไทย
เผยแพร่เมื่อ 14-11-2023 ผู้เช้าชม 2,390
